تشریح بندهای استاندارد OHSAS: قسمت ۲- انتشارات مرجع، اصطلاحات و تعاریف

۲- انتشارات مرجع (Reference publications)

در بند دوم، سایر منابع اطلاعاتی و راهنمایی برای درک صحیح تر از OHSAS معرفی شده است؛ به ویژه خطوط راهنما برای استقرار OHSAS 18001 که با نام OHSAS 18002 منتشر شده و از طریق همین سایت نیز قابل دریافت است.

۳- اصطلاحات و تعاریف (Terms and definitions)

برای درک هر چه بهتر بندهای استاندارد و ارتباط بین آنها توجه به مفهوم تعاریف این بند حائز اهمیت است.

فهرست مطالب

۳-۱- ریسک قابل قبول

ریسکی که به سطحی کاهش یافته باشد که با توجه به تعهدات قانونی و خط مشی ایمنی و بهداشت حرفه ای ( بند ۳-۱۶) برای سازمان قابل پذیرش باشد.

۳-۲- ممیزی

فرایندی نظام یافته، مستقل و مدون به منظور به دست آوردن شواهد ممیزی و ارزیابی عینی آنها برای تعیین میزانی که معیارهای ممیزی برآورده شوند. (ISO 9000:2005, 3.9.1 )

یادآوری ۱- “مستقل” لزوما به معنای بیرون از سازمان نیست. در بسیاری از موارد به ویژه در سازمان های کوچکتر، استقلال می تواند از طریق نداشتن مسئولیت در فعالیت هایی که مورد ممیزی قرار می گیرند نشان داده شود.

یادآوری ۲ – برای راهنمایی بیشتر در خصوص “شواهد ممیزی” و  “معیارهای ممیزی” به  ؟؟؟ مراجعه نمایید.

۳-۳- بهبود مداوم

فرایند تکرار شونده ارتقاء سیستم مدیریت OH&S (بند ۳-۱۳) به منظور دستیابی به بهبود در عملکرد کلی OH&S (بند ۳-۱۵) سازگار با خط مشی OH&S (بند ۳-۱۶) سازمان (بند ۳- ۱۷).

یادآوری – این فرایند لازم نیست در تمام زمینههای فعالیت به طور همزمان صورت گیرد.

۳-۴- اقدام اصلاحی

اقدامی که برای از بین بردن علت یک عدم انطباق ( ۳-۱۱) یا سایر شرایط نامطلوب تشخیص داده شده انجام می گیرد.

یادآوری ۱ ممکن است برای یک عدم انطباق بیش از یک علت وجود داشته باشد.

یادآوری ۲ اقدام اصلاحی به منظور پیشگیری از وقوع مجدد انجام میگیرد، در صورتیکه اقدام پیشگیرانه (۳-۱۹) به منظور پیشگیری از وقوع میباشد. (ISO 9000:2005 , 3,6,5)

۳-۵- مدرک

اطلاعات و رسانه پشتیبان آن.

یادآوری- رسانه ممکن است کاغذ، دیسک  رایانهای مغناطیسی، الکترونیکی یا نوری، عکس یا نمونه اصلی یا ترکیبی از آنها باشد.

۳-۶- خطر

منبع، شرایط یا عمل دارای پتانسیل برای آسیب به صورت جراحت یا بیماری (بند۳-۸) برای افراد، یا ترکیبی از آنها.

۳-۷- شناسایی خطر

فرایند تشخیص وجود یک خطر (بند ۳-۶) و تعیین خصوصیات  آن.

مثال هایی از خطرات:

  • الکتریسیته

  • بار سنگین

  • داربست

  • زمین لغزنده

  • تشعشعات رادیو اکتیو

۳-۸- بیماری

وضعیت جسمی یا روحی نامطلوب قابل شناسایی ناشی و/ یا تشدید یافته از فعالیت کاری و/ یا شرایط مرتبط با کار.

۳-۹-‌‌ رویداد

واقعه (وقایع) مرتبط با کار که در آن جراحت یا بیماری (۳-۸) (صرف نظر از شدت آن) و یا مرگ رخ داده یا بتواند رخ دهد.

یادآوری۱- یک حادثه رویدادی است که منجر به جراحت، بیماری یا مرگ شود.

یادآوری۲- رویدادی را که در آن جراحت، بیماری یا مرگ رخ ندهد، میتوان “شبه حادثه”، “شبه تصادف”، “نزدیک به برخورد” یا “اتفاق خطرناک” نامید.

یادآوری۳- موقعیت اضطراری ( بند ۷-۴-۴ ) نوع خاصی از رویداد است.        

حادثه بر اساس ماده ۶۰ قانون تامین اجتماعی چنین تعریف شده است: 

حادثه ناشی از کار عبارت است از حادثه ای که در حین انجام وظیفه و  به    سبب  آن، برای کارگر اتفاق می افتد. مقصود از حین انجام وظیفه، تمامی اوقاتی است که کارگر در کارگاه، موسسات وابسته، ساختمانها ومحوطه آن مشغول کار باشد یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه مامور انجام کاری می شود. ضمنا تمام اوقات رفت وآمد بیمه شده ازمنزل به کارگاه و به عکس جزء این اوقات محسوب میشود.

۳-۱۰- طرف  ذینفع

فرد یا گروهی داخل یا خارج محل کار (بند ۳- ۲۳) که علاقمند یا تحت تاثیر به عملکرد OH&S  (بند ۳-۱۵) سازمان (بند ۳- ۱۷).

۳-۱۱- عدم انطباق

برآورده نشدن یک الزام (ISO 9000:2005, 3.6.2 ; ISO 14001:2004, 3.15 )

یادآوری- عدم انطباق می تواند هر گونه انحراف از موارد ذیل باشد:

  • استانداردهای کاری، روال، روش های اجرایی، الزامات قانونی مرتبط و غیره

  • الزامات سیستم مدیریت OH&S (بند ۳- ۱۳).

۳-۱۲- ایمنی و بهداشت حرفه ای (OH&S )

شرایط و عواملی که ایمنی و بهداشت حرفه ای (OH&S) کارکنان، کارگران موقت، پرسنل پیمانی، بازدیدکنندگان و هر شخص دیگری در محیط کار (بند ۳-۲۳) را تحت تاثیر قرار داده یا می توانند تحت تاثیر قرار دهند.

یادآوری- سازمانها میتوانند تابع الزامات قانونی برای بهداشت و ایمنی خارج از محل کار اصلی یا آنهایی که در معرض فعالیتهای محل کار هستند، باشند.

۳-۱۳-  سیستم مدیریت OH&S

بخشی از سیستم مدیریت سازمان (بند ۳-۱۷) که به تکوین و استقرار خط مشی OH&S (بند ۳-۱۶) و مدیریت ریسکهای OH&S (بند ۳-۲۱) بپردازد.

یادآوری۱- سیستم مدیریت، مجموعهای از عناصر سازمان مرتبط به هم جهت ایجاد خط مشی و اهداف و دستیابی به این اهداف است.

یادآوری۲- سیستم مدیریت شامل ساختار سازمانی، فعالیت های طرح ریزی (بطور مثال: ارزیابی ریسک و تعیین اهداف)، مسئولیت ها، روال، روش های اجرایی ( بند ۳-۱۹)، فرایندها و منابع است.

یادآوری۳- برگرفته از ISO 14001: 2004 ، (بند ۳-۸ )

۳-۱۴- هدف  OH&S

مقصود  OH&S بر مبنای عملکرد OH&S (بند ۳-۱۵) که سازمان (بند ۳-۱۷)  خود را برای تحقق آن مقید می سازد.

یادآوری۱- اهداف در صورت امکان می بایستی کمی شوند.

یادآوری۲- بند ۴-۳-۳ الزام نموده که اهداف OH&S با خط مشی OH&S سازگار باشند.

۳-۱۵- عملکرد OH&S

نتایج قابل اندازه گیری مدیریت سازمان (بند ۳-۱۷) از ریسک های OH&S (بند ۳-۲۱).

یادآوری۱- اندازهگیری عملکرد OH&S شامل اندازهگیری اثربخشی کنترلهای سازمان نیز می باشد.

یادآوری۲- بر اساس مفاهیم سیستم های مدیریت OH&S (بند ۳-۱۳) نتایج همچنین میتوانند بر اساس خط مشی OH&S (بند ۳-۱۶)، اهداف OH&S (بند ۳-۱۴) و سایر الزامات عملکرد OH&S سازمان (بند ۳-۱۷) اندازهگیری شوند.

۳-۱۶- خط مشی  OH&S

مقاصد و جهت گیری کلی یک سازمان (بند ۳-۱۷) در رابطه با عملکرد OH&S (بند ۳-۱۵) که رسماً توسط مدیریت رده بالا اعلام شده باشد.

یادآوری۱- خط مشی OH&S چارچوبی برای اقدام و تعیین اهداف OH&S (بند ۳-۱۴) فراهم می آورد.

یادآوری۲- برگرفته از ISO 14001 : 2004 ، (بند ۱۱-۳)

۳-۱۷- سازمان

 

شرکت، شرکت سهامی، موسسه تجاری، مجتمع کاری، نهاد مسئول یا انستیتو، یا بخش یا ترکیبی از آنها، اعم از ثبت شده یا نشده، عمومی یا خصوصی که دارای وظایف و تشکیلات اداری خاص خود باشد.

یادآوری- در سازمان هایی که بیش از یک واحد عملیاتی دارند هر کدام از واحدهای عملیاتی را می توان یک سازمان تلقی کرد. (ISO 14001: 2004,3.16)

۳-۱۸- اقدام پیشگیرانه

اقدامی که برای از بین بردن علت یک عدم انطباق (بند ۳-۱۱) بالقوه یا سایر شرایط نامطلوب بالقوه انجام می گیرد.

یادآوری۱- ممکن است برای یک عدم انطباق بالقوه بیش از یک علت وجود داشته باشد.

یادآوری۲- اقدام پیشگیرانه به منظور پیشگیری از وقوع انجام می گیرد. در صورتیکه اقدام اصلاحی (بند ۳-۴ ) به منظور پیشگیری از وقوع مجدد انجام می گیرد. (ISO 9000: 2005, 3,6,4)

۳-۱۹- روش اجرایی

طریقه مشخص شده ای برای اجرای یک فعالیت یا یک فرایند.

یادآوری- روش های اجرایی می توانند مدون باشند یا نباشند. (ISO 9000:2005, 3.4.5)

۳-۲۰- سابقه

مدرکی (بند ۳-۵) که در آن نتایج به دست آمده ذکر می شود یا شواهدی را دال بر انجام فعالیتها فراهم میآورد. (ISO 14001:2004,3.20)

۳-۲۱- ریسک

ترکیبی از احتمال وقوع یک واقعه خطرناک یا مواجهه(ها) با آن و شدت جراحت یا بیماری حرفهای ( بند ۳-۸) که می تواند به سبب آن رویداد یا مواجهه (ها) با آن واقعه به وجود آید.

مثال هایی از ریسک

  • کار با تجهیزات برقی

  • بلند کردن بارسنگین

  • کار روی داربست

  • راه رفتن روی زمین لغزنده

۳-۲۲- ارزیابی ریسک

فرایند ارزشیابی ریسک(ها) (بند ۳-۲۱) ناشی از خطر(ها)، با در نظر گرفتن کفایت کنترل های موجود و تصمیم گیری در این مورد که آیا ریسک(ها) قابل قبول است یا خیر.

۳-۲۳- محل کار

هر مکان فیزیکی که در آن فعالیت های مرتبط با کار تحت کنترل سازمان اجرا می شوند.

یادآوری-   هنگام بررسی آنچه محل کار را تشکیل می دهد، سازمان (بند ۳-۱۷) بایستی به اثرات OH&S روی کارکنانی که به طور مثال سفر میکنند یا در حال نقل مکان هستند. (مانند رانندگی، پرواز، سفر با قایق یا قطار)، کارکنانی که در محل مشتری یا کارفرما و یا در منزل خود کار میکنند توجه نماید.

در ادامه نکات تکمیلی در خصوص تعدادی از تعاریف ارائه می گردد:

۳-۱- ریسک قابل قبول: مبنای قابل قبول بودن یا نبودن یک ریسک، بر اساس الزامات قانونی و انتظار یا تحمل خود سازمان تعیین می گردد.

۳-۲- ممیزی: مفهوم ممیزی را با بازرسی اشتباه نکنید. شما در ممیزی به دنبال یافتن شواهدی هستید که نشان دهد تا چه اندازه الزامات سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی OHSAS در یک سازمان رعایت می گردد. بنابراین بدیهی است که انتظار داشته باشیم این شواهد کلان، معتبر و ناظر به فرآیندها باشند نه ناظر به یک فعالیت. به طور مثال ممکن است فردی از وسائل حفاظت فردی در حین کار استفاده نکرده باشد و ممیز در حین ممیزی با وی مواجهه شود. این مغایرت الزاما به معنی وارد بودن عدم انطباق به سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی نمی باشد چون ممکن است شخص در اثر غفلت مرتکب این خطا شده باشد یا اینکه شخصی ذاتا قانون گریز باشد. ولی اگر همین مغایرت به طور گسترده در سازمان مشاهده گردد می توان نتیجه گرفت که اصولا برای این موضوع، تدبیری به کار گرفته نشده است و در این صورت عدم انطباق به سیستم وارد است. در بازرسی ها معمولا نحوه انجام کار مطابق با آنچه که در دستورالعمل ها وجود دارد چک شود.

۳-۳- بهبود مستمر: هدف از بهبود مستمر، ارتقای عملکرد سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی است به صورت مرحله به مرحله ولی مداوم و بدون نوسان؛ بنابراین الزاما نباید به سرعت و به دنبال بهترین عملکرد قابل ارائه باشید.

۳-۶- خطر: طبق تعریف، وجود یک چشمه رادیواکتیو (منبع)، جوشکاری در هنگام بارندگی (وضعیت) و حمل بار دستی به طور غلط (اقدام) خطر محسوب می گردد. هرچند که خطر می تواند ترکیبی از سه مورد فوق نیز باشد.

۳-۸- بیماری: مفهوم بیماری در اینجا مشروط به انجام فعالیت کاری یا قرار گرفتن در موقعیت آن است. به طور مثال در یک معدن استخراج شن و ماسه، کارگران مستقیما به واسطه انجام کار در معرض بیماری های ریوی هستند. همین طور افرادی که اگرچه مستقیما نیز در تماس با فعالیت استخراج مواد معدنی نیستند (مثلا مسئول حسابداری) ولی به دلیل حضور در موقعیت معدن و مواجهه با عوامل زیان آور، در معرض بیماری هستند.

  • ۴۵% بیماریهای پوستی
  • ۳۳% بیماریهای اسکلتی و عضلانی
  • ۳۰% بیماریهای عصبی
  • ۲۵% بیماریهای تنفسی
  • ۲۰% بیماریهای قلب و عروق
  • ۵% بیماریهای روحی و روانی
  • ۴% کل ناهنجاریهای مربوط به بیماریها

مربوط به شرایط کار میباشد (طبق برآورد مشترک ILO , WHO).

طبقه بندی بیماریها:

  • بیماریهای عمومی (Common Diseases): دیابت، سرماخوردگی
  • بیماریهای مربوط به کار (Work Related Diseases): کمردرد، بیماری قلبی
  • بیماریهای شغلی (Occupational Diseases): مسمومیت با سرب، آستوریس

۳-۱۹- روش اجرایی: بهتر است که همه روش های اجرایی، مدون باشند.

 

۳-۱- ریسک قابل قبول

ریسکی که به سطحی کاهش یافته باشد که با توجه به تعهدات قانونی و خط مشی ایمنی و بهداشت حرفه ای ( بند ۳-۱۶) برای سازمان قابل پذیرش باشد.

۳-۲- ممیزی

فرایندی نظام یافته، مستقل و مدون به منظور به دست آوردن شواهد ممیزی و ارزیابی عینی آنها برای تعیین میزانی که معیارهای ممیزی برآورده شوند. (ISO 9000:2005, 3.9.1 )

یادآوری۱- “مستقل” لزوما به معنای بیرون از سازمان نیست. در بسیاری از موارد به ویژه در سازمان های کوچکتر، استقلال می تواند از طریق نداشتن مسئولیت در فعالیت هایی که مورد ممیزی قرار می گیرند نشان داده شود.

یادآوری۲- برای راهنمایی بیشتر در خصوص “شواهد ممیزی” و  “معیارهای ممیزی” به  ؟؟؟ مراجعه نمایید.

۳-۳- بهبود مداوم

فرایند تکرار شونده ارتقاء سیستم مدیریت OH&S (بند ۳-۱۳) به منظور دستیابی به بهبود در عملکرد کلی OH&S (بند ۳-۱۵) سازگار با خط مشی OH&S (بند ۳-۱۶) سازمان (بند ۳- ۱۷).

یادآوری – این فرایند لازم نیست در تمام زمینههای فعالیت به طور همزمان صورت گیرد.

۳-۴- اقدام اصلاحی

اقدامی که برای از بین بردن علت یک عدم انطباق ( ۳-۱۱) یا سایر شرایط نامطلوب تشخیص داده شده انجام می گیرد.

یادآوری۱– ممکن است برای یک عدم انطباق بیش از یک علت وجود داشته باشد.

یادآوری۲– اقدام اصلاحی به منظور پیشگیری از وقوع مجدد انجام میگیرد، در صورتیکه اقدام پیشگیرانه (۳-۱۹) به منظور پیشگیری از وقوع میباشد. (ISO 9000:2005 , 3,6,5)

۳-۵- مدرک

اطلاعات و رسانه پشتیبان آن.

یادآوری- رسانه ممکن است کاغذ، دیسک  رایانهای مغناطیسی، الکترونیکی یا نوری، عکس یا نمونه اصلی یا ترکیبی از آنها باشد.

۳-۶- خطر

منبع، شرایط یا عمل دارای پتانسیل برای آسیب به صورت جراحت یا بیماری (بند۳-۸) برای افراد، یا ترکیبی از آنها.

۳-۷- شناسایی خطر

فرایند تشخیص وجود یک خطر (بند ۳-۶) و تعیین خصوصیات  آن.

مثال هایی از خطرات:

·         الکتریسیته

·         بارسنگین

·         داربست

·         زمین لغزنده

·         تشعشعات رادیو اکتیو

۳-۸- بیماری

وضعیت جسمی یا روحی نامطلوب قابل شناسایی ناشی و/ یا تشدید یافته از فعالیت کاری و/ یا شرایط مرتبط با کار.

۳-۹- رویداد

واقعه (وقایع) مرتبط با کار که در آن جراحت یا بیماری (۳-۸) (صرف نظر از شدت آن) و یا مرگ رخ داده یا بتواند رخ دهد.

یادآوری۱- یک حادثه رویدادی است که منجر به جراحت، بیماری یا مرگ شود.

یادآوری۲- رویدادی را که در آن جراحت، بیماری یا مرگ رخ ندهد، میتوان “شبه حادثه”، “شبه تصادف”، “نزدیک به برخورد” یا “اتفاق خطرناک” نامید.

یادآوری۳- موقعیت اضطراری ( بند ۷-۴-۴ ) نوع خاصی از رویداد است.        

حادثهبر اساس ماده ۶۰ قانون تامین اجتماعی چنین تعریف شده است: 

حادثه ناشیازکارعبارتاستازحادثه ایکهدر حینانجام وظیفهو به    سبب  آن،برای کارگر اتفاق می افتد. مقصودازحینانجام وظیفه،تمامیاوقاتی استکه کارگر درکارگاه،موسسات وابسته،ساختمانها ومحوطهآن مشغول کار باشد یا به دستورکارفرمادر خارجاز محوطه کارگاه مامور انجامکاری میشود. ضمناً تمام اوقات رفت وآمد بیمهشدهازمنزل بهکارگاهو بعکس جزء این اوقات محسوب میشود.

۳-۱۰- طرف  ذینفع

فرد یا گروهی داخل یا خارج محل کار (بند ۳- ۲۳) که علاقمند یا تحت تاثیر به عملکرد OH&S  (بند ۳-۱۵) سازمان (بند ۳- ۱۷).

۳-۱۱- عدم انطباق

برآورده نشدن یک الزام (ISO 9000:2005, 3.6.2 ; ISO 14001:2004, 3.15 )

یادآوری- عدم انطباق می تواند هر گونه انحراف از موارد ذیل باشد:

·         استانداردهای کاری، روال، روش های اجرایی، الزامات قانونی مرتبط و غیره

·         الزامات سیستم مدیریت OH&S (بند ۳- ۱۳).

۳-۱۲- ایمنی و بهداشت حرفه ای (OH&S )

شرایط و عواملی که ایمنی و بهداشت حرفه ای (OH&S) کارکنان، کارگران موقت، پرسنل پیمانی، بازدیدکنندگان و هر شخص دیگری در محیط کار (بند ۳-۲۳) را تحت تاثیر قرار داده یا می توانند تحت تاثیر قرار دهند.

یادآوری- سازمانها میتوانند تابع الزامات قانونی برای بهداشت و ایمنی خارج از محل کار اصلی یا آنهایی که در معرض فعالیتهای محل کار هستند، باشند.

۳-۱۳-  سیستم مدیریت OH&S

بخشی از سیستم مدیریت سازمان (بند ۳-۱۷) که به تکوین و استقرار خط مشی OH&S (بند ۳-۱۶) و مدیریت ریسکهای OH&S (بند ۳-۲۱) بپردازد.

یادآوری۱- سیستم مدیریت، مجموعهای از عناصر سازمان مرتبط به هم جهت ایجاد خط مشی و اهداف و دستیابی به این اهداف است.

یادآوری۲- سیستم مدیریت شامل ساختار سازمانی، فعالیت های طرح ریزی (بطور مثال: ارزیابی ریسک و تعیین اهداف)، مسئولیت ها، روال، روش های اجرایی ( بند ۳-۱۹)، فرایندها و منابع است.

یادآوری۳- برگرفته از ISO 14001: 2004 ، (بند ۳-۸ )

۳-۱۴- هدف  OH&S

مقصود  OH&S بر مبنای عملکرد OH&S (بند ۳-۱۵) که سازمان (بند ۳-۱۷)  خود را برای تحقق آن مقید می سازد.

یادآوری۱- اهداف در صورت امکان می بایستی کمی شوند.

یادآوری۲- بند ۴-۳-۳ الزام نموده که اهداف OH&S با خط مشی OH&S سازگار باشند.

۳-۱۵- عملکرد OH&S

نتایج قابل اندازه گیری مدیریت سازمان (بند ۳-۱۷) از ریسک های OH&S (بند ۳-۲۱).

یادآوری۱- اندازهگیری عملکرد OH&S شامل اندازهگیری اثربخشی کنترلهای سازمان نیز می باشد.

یادآوری۲- بر اساس مفاهیم سیستم های مدیریت OH&S (بند ۳-۱۳) نتایج همچنین میتوانند بر اساس خط مشی OH&S (بند ۳-۱۶)، اهداف OH&S (بند ۳-۱۴) و سایر الزامات عملکرد OH&S سازمان (بند ۳-۱۷) اندازهگیری شوند.

۳-۱۶- خط مشی  OH&S

مقاصد و جهت گیری کلی یک سازمان (بند ۳-۱۷) در رابطه با عملکرد OH&S (بند ۳-۱۵) که رسماً توسط مدیریت رده بالا اعلام شده باشد.

یادآوری۱- خط مشی OH&S چارچوبی برای اقدام و تعیین اهداف OH&S (بند ۳-۱۴) فراهم می آورد.

یادآوری۲- برگرفته از ISO 14001 : 2004 ، (بند ۱۱-۳)

۳-۱۷- سازمان

 

شرکت، شرکت سهامی، موسسه تجاری، مجتمع کاری، نهاد مسئول یا انستیتو، یا بخش یا ترکیبی از آنها، اعم از ثبت شده یا نشده، عمومی یا خصوصی که دارای وظایف و تشکیلات اداری خاص خود باشد.

یادآوری- در سازمان هایی که بیش از یک واحد عملیاتی دارند هر کدام از واحدهای عملیاتی را می توان یک سازمان تلقی کرد. (ISO 14001: 2004,3.16)

۳-۱۸- اقدام پیشگیرانه

اقدامی که برای از بین بردن علت یک عدم انطباق (بند ۳-۱۱) بالقوه یا سایر شرایط نامطلوب بالقوه انجام می گیرد.

یادآوری۱- ممکن است برای یک عدم انطباق بالقوه بیش از یک علت وجود داشته باشد.

یادآوری۲- اقدام پیشگیرانه به منظور پیشگیری از وقوع انجام می گیرد. در صورتیکه اقدام اصلاحی (بند ۳-۴ ) به منظور پیشگیری از وقوع مجدد انجام می گیرد. (ISO 9000: 2005, 3,6,4)

۳-۱۹- روش اجرایی

طریقه مشخص شده ای برای اجرای یک فعالیت یا یک فرایند.

یادآوری- روش های اجرایی می توانند مدون باشند یا نباشند. (ISO 9000:2005, 3.4.5)

۳-۲۰- سابقه

مدرکی (بند ۳-۵) که در آن نتایج به دست آمده ذکر می شود یا شواهدی را دال بر انجام فعالیتها فراهم میآورد. (ISO 14001:2004,3.20)

۳-۲۱- ریسک

ترکیبی از احتمال وقوع یک واقعه خطرناک یا مواجهه(ها) با آن و شدت جراحت یا بیماری حرفهای ( بند ۳-۸) که می تواند به سبب آن رویداد یا مواجهه (ها) با آن واقعه به وجود آید.

·         مثال هایی از ریسک

·         کارباتجهیزات برقی

·         بلند کردنبارسنگین

·         کار رویداربست

·         راهرفتن رویزمین لغزنده

۳-۲۲- ارزیابی ریسک

فرایند ارزشیابی ریسک(ها) (بند ۳-۲۱) ناشی از خطر(ها)، با در نظر گرفتن کفایت کنترل های موجود و تصمیم گیری در این مورد که آیا ریسک(ها) قابل قبول است یا خیر.

۳-۲۳- محل کار

هر مکان فیزیکی که در آن فعالیت های مرتبط با کار تحت کنترل سازمان اجرا می شوند.

یادآوری-   هنگام بررسی آنچه محل کار را تشکیل می دهد، سازمان (بند ۳-۱۷) بایستی به اثرات OH&S روی کارکنانی که به طور مثال سفر میکنند یا در حال نقل مکان هستند. (مانند رانندگی، پرواز، سفر با قایق یا قطار)، کارکنانی که در محل مشتری یا کارفرما و یا در منزل خود کار میکنند توجه نماید.

 

 

۲- انتشارات مرجع (Reference publications)

در بند دوم، سایر منابع اطلاعاتی و راهنمایی برای درک صحیح تر از OHSAS معرفی شده است؛ به ویژه خطوط راهنما برای استقرار OHSAS 18001 که با نام OHSAS ۱۸۰۰۲ منتشر شده و از طریق همین سایت نیز قابل دریافت است.

۳- اصطلاحات و تعاریف (Terms and definitions)

برای درک هر چه بهتر بندهای استاندارد و ارتباط بین آنها توجه به مفهوم تعاریف این بند حائز اهمیت است.

۳-۱- ریسک قابل قبول

ریسکی که به سطحی کاهش یافته باشد که با توجه به تعهدات قانونی و خط مشی ایمنی و بهداشت حرفه ای ( بند ۳-۱۶) برای سازمان قابل پذیرش باشد.

۳-۲- ممیزی

فرایندی نظام یافته، مستقل و مدون به منظور به دست آوردن شواهد ممیزی و ارزیابی عینی آنها برای تعیین میزانی که معیارهای ممیزی برآورده شوند. (ISO 9000:2005, 3.9.1 )

یادآوری ۱- “مستقل” لزوما به معنای بیرون از سازمان نیست. در بسیاری از موارد به ویژه در سازمان های کوچکتر، استقلال می تواند از طریق نداشتن مسئولیت در فعالیت هایی که مورد ممیزی قرار می گیرند نشان داده شود.

یادآوری ۲ – برای راهنمایی بیشتر در خصوص “شواهد ممیزی” و  “معیارهای ممیزی” به  ؟؟؟ مراجعه نمایید.

۳-۳- بهبود مداوم

فرایند تکرار شونده ارتقاء سیستم مدیریت OH&S (بند ۳-۱۳) به منظور دستیابی به بهبود در عملکرد کلی OH&S (بند ۳-۱۵) سازگار با خط مشی OH&S (بند ۳-۱۶) سازمان (بند ۳- ۱۷).

یادآوری – این فرایند لازم نیست در تمام زمینههای فعالیت به طور همزمان صورت گیرد.

۳-۴- اقدام اصلاحی

اقدامی که برای از بین بردن علت یک عدم انطباق ( ۳-۱۱) یا سایر شرایط نامطلوب تشخیص داده شده انجام می گیرد.

یادآوری ۱ ممکن است برای یک عدم انطباق بیش از یک علت وجود داشته باشد.

یادآوری ۲ اقدام اصلاحی به منظور پیشگیری از وقوع مجدد انجام میگیرد، در صورتیکه اقدام پیشگیرانه (۳-۱۹) به منظور پیشگیری از وقوع میباشد. (ISO 9000:2005 , 3,6,5)

۳-۵- مدرک

اطلاعات و رسانه پشتیبان آن.

یادآوری- رسانه ممکن است کاغذ، دیسک  رایانهای مغناطیسی، الکترونیکی یا نوری، عکس یا نمونه اصلی یا ترکیبی از آنها باشد.

۳-۶- خطر

منبع، شرایط یا عمل دارای پتانسیل برای آسیب به صورت جراحت یا بیماری (بند۳-۸) برای افراد، یا ترکیبی از آنها.

۳-۷- شناسایی خطر

فرایند تشخیص وجود یک خطر (بند ۳-۶) و تعیین خصوصیات  آن.

مثال هایی از خطرات:

·                     الکتریسیته

·                     بار سنگین

·                     داربست

·                     زمین لغزنده

·                     تشعشعات رادیو اکتیو

۳-۸- بیماری

وضعیت جسمی یا روحی نامطلوب قابل شناسایی ناشی و/ یا تشدید یافته از فعالیت کاری و/ یا شرایط مرتبط با کار.

۳-۹-‌‌ رویداد

واقعه (وقایع) مرتبط با کار که در آن جراحت یا بیماری (۳-۸) (صرف نظر از شدت آن) و یا مرگ رخ داده یا بتواند رخ دهد.

یادآوری۱- یک حادثه رویدادی است که منجر به جراحت، بیماری یا مرگ شود.

یادآوری۲- رویدادی را که در آن جراحت، بیماری یا مرگ رخ ندهد، میتوان “شبه حادثه”، “شبه تصادف”، “نزدیک به برخورد” یا “اتفاق خطرناک” نامید.

یادآوری۳- موقعیت اضطراری ( بند ۷-۴-۴ ) نوع خاصی از رویداد است.        

حادثهبر اساس ماده ۶۰ قانون تامین اجتماعی چنین تعریف شده است: 

حادثه ناشیازکارعبارتاستازحادثه ایکهدر حینانجام وظیفهو به    سبب  آن،برای کارگر اتفاق می افتد. مقصودازحینانجام وظیفه،تمامیاوقاتی استکه کارگر درکارگاه،موسسات وابسته،ساختمانها ومحوطهآن مشغول کار باشد یا به دستورکارفرمادر خارجاز محوطه کارگاه مامور انجامکاری میشود. ضمناً تمام اوقات رفت وآمد بیمهشدهازمنزل بهکارگاهو بعکس جزء این اوقات محسوب میشود.

۳-۱۰- طرف  ذینفع

فرد یا گروهی داخل یا خارج محل کار (بند ۳- ۲۳) که علاقمند یا تحت تاثیر به عملکرد OH&S  (بند ۳-۱۵) سازمان (بند ۳- ۱۷).

۳-۱۱- عدم انطباق

برآورده نشدن یک الزام (ISO 9000:2005, 3.6.2 ; ISO 14001:2004, 3.15 )

یادآوری- عدم انطباق می تواند هر گونه انحراف از موارد ذیل باشد:

·                     استانداردهای کاری، روال، روش های اجرایی، الزامات قانونی مرتبط و غیره

·                     الزامات سیستم مدیریت OH&S (بند ۳- ۱۳).

۳-۱۲- ایمنی و بهداشت حرفه ای (OH&S )

شرایط و عواملی که ایمنی و بهداشت حرفه ای (OH&S) کارکنان، کارگران موقت، پرسنل پیمانی، بازدیدکنندگان و هر شخص دیگری در محیط کار (بند ۳-۲۳) را تحت تاثیر قرار داده یا می توانند تحت تاثیر قرار دهند.

یادآوری- سازمانها میتوانند تابع الزامات قانونی برای بهداشت و ایمنی خارج از محل کار اصلی یا آنهایی که در معرض فعالیتهای محل کار هستند، باشند.

۳-۱۳-  سیستم مدیریت OH&S

بخشی از سیستم مدیریت سازمان (بند ۳-۱۷) که به تکوین و استقرار خط مشی OH&S (بند ۳-۱۶) و مدیریت ریسکهای OH&S (بند ۳-۲۱) بپردازد.

یادآوری۱- سیستم مدیریت، مجموعهای از عناصر سازمان مرتبط به هم جهت ایجاد خط مشی و اهداف و دستیابی به این اهداف است.

یادآوری۲- سیستم مدیریت شامل ساختار سازمانی، فعالیت های طرح ریزی (بطور مثال: ارزیابی ریسک و تعیین اهداف)، مسئولیت ها، روال، روش های اجرایی ( بند ۳-۱۹)، فرایندها و منابع است.

یادآوری۳- برگرفته از ISO 14001: 2004 ، (بند ۳-۸ )

۳-۱۴- هدف  OH&S

مقصود  OH&S بر مبنای عملکرد OH&S (بند ۳-۱۵) که سازمان (بند ۳-۱۷)  خود را برای تحقق آن مقید می سازد.

یادآوری۱- اهداف در صورت امکان می بایستی کمی شوند.

یادآوری۲- بند ۴-۳-۳ الزام نموده که اهداف OH&S با خط مشی OH&S سازگار باشند.

۳-۱۵- عملکرد OH&S

نتایج قابل اندازه گیری مدیریت سازمان (بند ۳-۱۷) از ریسک های OH&S (بند ۳-۲۱).

یادآوری۱- اندازهگیری عملکرد OH&S شامل اندازهگیری اثربخشی کنترلهای سازمان نیز می باشد.

یادآوری۲- بر اساس مفاهیم سیستم های مدیریت OH&S (بند ۳-۱۳) نتایج همچنین میتوانند بر اساس خط مشی OH&S (بند ۳-۱۶)، اهداف OH&S (بند ۳-۱۴) و سایر الزامات عملکرد OH&S سازمان (بند ۳-۱۷) اندازهگیری شوند.

۳-۱۶- خط مشی  OH&S

مقاصد و جهت گیری کلی یک سازمان (بند ۳-۱۷) در رابطه با عملکرد OH&S (بند ۳-۱۵) که رسماً توسط مدیریت رده بالا اعلام شده باشد.

یادآوری۱- خط مشی OH&S چارچوبی برای اقدام و تعیین اهداف OH&S (بند ۳-۱۴) فراهم می آورد.

یادآوری۲- برگرفته از ISO 14001 : 2004 ، (بند ۱۱-۳)

۳-۱۷- سازمان

 

شرکت، شرکت سهامی، موسسه تجاری، مجتمع کاری، نهاد مسئول یا انستیتو، یا بخش یا ترکیبی از آنها، اعم از ثبت شده یا نشده، عمومی یا خصوصی که دارای وظایف و تشکیلات اداری خاص خود باشد.

یادآوری- در سازمان هایی که بیش از یک واحد عملیاتی دارند هر کدام از واحدهای عملیاتی را می توان یک سازمان تلقی کرد. (ISO 14001: 2004,3.16)

۳-۱۸- اقدام پیشگیرانه

اقدامی که برای از بین بردن علت یک عدم انطباق (بند ۳-۱۱) بالقوه یا سایر شرایط نامطلوب بالقوه انجام می گیرد.

یادآوری۱- ممکن است برای یک عدم انطباق بالقوه بیش از یک علت وجود داشته باشد.

یادآوری۲- اقدام پیشگیرانه به منظور پیشگیری از وقوع انجام می گیرد. در صورتیکه اقدام اصلاحی (بند ۳-۴ ) به منظور پیشگیری از وقوع مجدد انجام می گیرد. (ISO 9000: 2005, 3,6,4)

۳-۱۹- روش اجرایی

طریقه مشخص شده ای برای اجرای یک فعالیت یا یک فرایند.

یادآوری- روش های اجرایی می توانند مدون باشند یا نباشند. (ISO 9000:2005, 3.4.5)

۳-۲۰- سابقه

مدرکی (بند ۳-۵) که در آن نتایج به دست آمده ذکر می شود یا شواهدی را دال بر انجام فعالیتها فراهم میآورد. (ISO 14001:2004,3.20)

۳-۲۱- ریسک

ترکیبی از احتمال وقوع یک واقعه خطرناک یا مواجهه(ها) با آن و شدت جراحت یا بیماری حرفهای ( بند ۳-۸) که می تواند به سبب آن رویداد یا مواجهه (ها) با آن واقعه به وجود آید.

·                     مثال هایی از ریسک

·                     کارباتجهیزات برقی

·                     بلند کردنبارسنگین

·                     کار رویداربست

·                     راهرفتن رویزمین لغزنده

۳-۲۲- ارزیابی ریسک

فرایند ارزشیابی ریسک(ها) (بند ۳-۲۱) ناشی از خطر(ها)، با در نظر گرفتن کفایت کنترل های موجود و تصمیم گیری در این مورد که آیا ریسک(ها) قابل قبول است یا خیر.

۳-۲۳- محل کار

هر مکان فیزیکی که در آن فعالیت های مرتبط با کار تحت کنترل سازمان اجرا می شوند.

یادآوری-   هنگام بررسی آنچه محل کار را تشکیل می دهد، سازمان (بند ۳-۱۷) بایستی به اثرات OH&S روی کارکنانی که به طور مثال سفر میکنند یا در حال نقل مکان هستند. (مانند رانندگی، پرواز، سفر با قایق یا قطار)، کارکنانی که در محل مشتری یا کارفرما و یا در منزل خود کار میکنند توجه نماید.

 

 در ادامه نکات تکمیلی در خصوص تعدادی از تعاریف ارائه می گردد:

۳-۱- ریسک قابل قبول: مبنای قابل قبول بودن یا نبودن یک ریسک، بر اساس الزامات قانونی و انتظار یا تحمل خود سازمان تعیین می گردد.

۳-۲- ممیزی: مفهوم ممیزی را با بازرسی اشتباه نکنید. شما در ممیزی به دنبال یافتن شواهدی هستید که نشان دهد تا چه اندازه الزامات سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی OHSAS در یک سازمان رعایت می گردد. بنابراین بدیهی است که انتظار داشته باشیم این شواهد کلان، معتبر و ناظر به فرآیندها باشند نه ناظر به یک فعالیت. به طور مثال ممکن است فردی از وسائل حفاظت فردی در حین کار استفاده نکرده باشد و ممیز در حین ممیزی با وی مواجهه شود. این مغایرت الزاما به معنی وارد بودن عدم انطباق به سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی نمی باشد چون ممکن است شخص در اثر غفلت مرتکب این خطا شده باشد یا اینکه شخصی ذاتا قانون گریز باشد. ولی اگر همین مغایرت به طور گسترده در سازمان مشاهده گردد می توان نتیجه گرفت که اصولا برای این موضوع، تدبیری به کار گرفته نشده است و در این صورت عدم انطباق به سیستم وارد است. در بازرسی ها معمولا نحوه انجام کار مطابق با آنچه که در دستورالعمل ها وجود دارد چک شود.

۳-۳- بهبود مستمر: هدف از بهبود مستمر، ارتقای عملکرد سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی است به صورت مرحله به مرحله ولی مداوم و بدون نوسان؛ بنابراین الزاما نباید به سرعت و به دنبال بهترین عملکرد قابل ارائه باشید.

۳-۶- خطر: طبق تعریف، وجود یک چشمه رادیواکتیو (منبع)، جوشکاری در هنگام بارندگی (وضعیت) و حمل بار دستی به طور غلط (اقدام) خطر محسوب می گردد. هرچند که خطر می تواند ترکیبی از سه مورد فوق نیز باشد.

۳-۸- بیماری: مفهوم بیماری در اینجا مشروط به انجام فعالیت کاری یا قرار گرفتن در موقعیت آن است. به طور مثال در یک معدن استخراج شن و ماسه، کارگران مستقیما به واسطه انجام کار در معرض بیماری های ریوی هستند. همین طور افرادی که اگرچه مستقیما نیز در تماس با فعالیت استخراج مواد معدنی نیستند (مثلا مسئول حسابداری) ولی به دلیل حضور در موقعیت معدن و مواجهه با عوامل زیان آور، در معرض بیماری هستند.

طبق برآورد مشترک  ILO , WHO

  • ۴۵% بیماریهای پوستی
  • ۳۳% بیماریهای اسکلتی و عضلانی
  • ۳۰% بیماریهای عصبی
  • ۲۵% بیماریهای تنفسی
  • ۲۰% بیماریهای قلب و عروق
  • ۵% بیماریهای روحی و روانی
  • ۴% کل ناهنجاریهای مربوط به بیماریها

مربوط به شرایط کار می باشد.

طبقه بندی بیماریها:

  • بیماریهای عمومی (Common Diseases): دیابت، سرماخوردگی
  • بیماریهای مربوط به کار (Work Related Diseases): کمردرد، بیماری قلبی
  • بیماریهای شغلی (Occupational Diseases): مسمومیت با سرب، آستوریس

۳-۱۹- روش اجرایی: بهتر است که همه روش های اجرایی، مدون باشند.

درباره مسعود رضازاده

من مسعود رضازاده، دارای مدرک کارشناسی مهندسی صنایع - گرایش ایمنی صنعتی از دانشکده سلامت، ایمنی و محیط زیست (HSE) دانشگاه شهید بهشتی و کارشناسی ارشد مدیریت HSE از واحد علوم و تحقیقات تهران دانشگاه آزاد هستم. به موضوعات مختلف مهندسی صنایع مثل کنترل پروژه، کنترل موجودی، تضمین کیفیت و به خصوص HSE علاقه مندم. اعتقاد دارم حوزه های مختلف مدیریت پروژه به مثابه حلقه های زنجیر بوده و ارتباط ناگسستنی بین آنها برقرار است. مایل هستم جهت ارتقای سطح اطلاعات، تجربیات کاری خود را با متخصصان امر تبادل نمایم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *