تشریح بندهای استاندارد OHSAS: قسمت 2- انتشارات مرجع، اصطلاحات و تعاریف

3-1- ريسک قابل قبول

ريسکي که به سطحي کاهش يافته باشد که با توجه به تعهدات قانوني و خط مشي ايمني و بهداشت حرفه اي ( بند 3-16) براي سازمان قابل پذيرش باشد.

3-2- مميزي

فرايندي نظام يافته، مستقل و مدون به منظور به دست آوردن شواهد مميزي و ارزيابي عيني آنها براي تعيين ميزاني که معيارهاي مميزي برآورده شوند. (ISO 9000:2005, 3.9.1 )

يادآوري 1- “مستقل” لزوما به معناي بيرون از سازمان نيست. در بسياري از موارد به ويژه در سازمان هاي کوچکتر، استقلال مي تواند از طريق نداشتن مسئوليت در فعاليت هايي که مورد مميزي قرار مي گيرند نشان داده شود.

يادآوري 2 – براي راهنمايي بيشتر در خصوص “شواهد مميزي” و  “معيارهاي مميزي” به  ؟؟؟ مراجعه نماييد.

3-3- بهبود مداوم

فرايند تکرار شونده ارتقاء سيستم مديريت OH&S (بند 3-13) به منظور دستيابي به بهبود در عملکرد کلي OH&S (بند 3-15) سازگار با خط مشي OH&S (بند 3-16) سازمان (بند 3- 17).

يادآوري – اين فرايند لازم نيست در تمام زمينه‌هاي فعاليت به طور همزمان صورت گيرد.

3-4- اقدام اصلاحي

اقدامي که براي از بين بردن علت يک عدم انطباق ( 3-11) يا ساير شرايط نامطلوب تشخيص داده شده انجام مي گيرد.

يادآوري 1– ممکن است براي يک عدم انطباق بيش از يک علت وجود داشته باشد.

يادآوري 2– اقدام اصلاحي به منظور پيشگيري از وقوع مجدد انجام مي‌گيرد، در صورتيکه اقدام پيشگيرانه (3-19) به منظور پيشگيري از وقوع مي‌باشد. (ISO 9000:2005 , 3,6,5)

3-5- مدرک

اطلاعات و رسانه پشتيبان آن.

يادآوري- رسانه ممکن است کاغذ، ديسک  رايانه‌اي مغناطيسي، الکترونيکي يا نوري، عکس يا نمونه اصلي يا ترکيبي از آنها باشد.

3-6- خطر

منبع، شرايط يا عمل داراي پتانسيل براي آسيب به صورت جراحت يا بيماري (بند3-8) براي افراد، يا ترکيبي از آنها.

3-7- شناسايي خطر

فرايند تشخيص وجود يک خطر (بند 3-6) و تعيين خصوصيات  آن.

مثال هايي از خطرات:

• الكتريسيته

• بار سنگين

• داربست

• زمين لغزنده

• تشعشعات راديو اكتيو

3-8- بيماري

وضعيت جسمي يا روحي نامطلوب قابل شناسايي ناشي و/ يا تشديد يافته از فعاليت کاري و/ يا شرايط مرتبط با کار.

3-9-‌‌ رويداد

واقعه (وقايع) مرتبط با کار که در آن جراحت يا بيماري (3-8) (صرف نظر از شدت آن) و يا مرگ رخ داده يا بتواند رخ دهد.

يادآوري1- يک حادثه رويدادي است که منجر به جراحت، بيماري يا مرگ شود.

يادآوري2- رويدادي را که در آن جراحت، بيماري يا مرگ رخ ندهد، مي‌توان “شبه حادثه”، “شبه تصادف”، “نزديک به برخورد” يا “اتفاق خطرناک” ناميد.

يادآوري3- موقعيت اضطراري ( بند 7-4-4 ) نوع خاصي از رويداد است.        

حادثه بر اساس مادة 60 قانون تامين اجتماعي چنين تعريف شده است: 

حادثه ناشي از كار عبارت است از حادثه اي كه در حين انجام وظيفه و  به    سبب  آن، براي كارگر اتفاق مي افتد. مقصود از حين انجام وظيفه، تمامي اوقاتي است كه كارگر در كارگاه، موسسات وابسته، ساختمان‌ها ومحوطه آن مشغول كار باشد يا به دستور كارفرما در خارج از محوطه كارگاه مامور انجام كاري مي شود. ضمنا تمام اوقات رفت وآمد بيمه شده ازمنزل به كارگاه و به عكس جزء اين اوقات محسوب ميشود.

3-10- طرف  ذينفع

فرد يا گروهي داخل يا خارج محل کار (بند 3- 23) که علاقمند يا تحت تاثير به عملکرد OH&S  (بند 3-15) سازمان (بند 3- 17).

3-11- عدم انطباق

برآورده نشدن يک الزام (ISO 9000:2005, 3.6.2 ; ISO 14001:2004, 3.15 )

يادآوري- عدم انطباق مي تواند هر گونه انحراف از موارد ذيل باشد:

• استانداردهاي کاري، روال، روش هاي اجرايي، الزامات قانوني مرتبط و غيره

• الزامات سيستم مديريت OH&S (بند 3- 13).

3-12- ايمني و بهداشت حرفه اي (OH&S )

شرايط و عواملي که ايمني و بهداشت حرفه اي (OH&S) کارکنان، کارگران موقت، پرسنل پيماني، بازديدکنندگان و هر شخص ديگري در محيط کار (بند 3-23) را تحت تاثير قرار داده يا مي توانند تحت تاثير قرار دهند.

يادآوري- سازمان‌ها مي‌توانند تابع الزامات قانوني براي بهداشت و ايمني خارج از محل کار اصلي يا آنهايي که در معرض فعاليت‌هاي محل کار هستند، باشند.

3-13-  سيستم مديريت OH&S

بخشي از سيستم مديريت سازمان (بند 3-17) که به تکوين و استقرار خط مشي OH&S (بند 3-16) و مديريت ريسک‌هاي OH&S (بند 3-21) بپردازد.

يادآوري1- سيستم مديريت، مجموعه‌اي از عناصر سازمان مرتبط به هم جهت ايجاد خط مشي و اهداف و دستيابي به اين اهداف است.

يادآوري2- سيستم مديريت شامل ساختار سازماني، فعاليت هاي طرح ريزي (بطور مثال: ارزيابي ريسک و تعيين اهداف)، مسئوليت ها، روال، روش هاي اجرايي ( بند 3-19)، فرايندها و منابع است.

يادآوري3- برگرفته از ISO 14001: 2004 ، (بند 3-8 )

3-14- هدف  OH&S

مقصود  OH&S بر مبناي عملکرد OH&S (بند 3-15) که سازمان (بند 3-17)  خود را براي تحقق آن مقيد مي سازد.

يادآوري1- اهداف در صورت امکان مي بايستي کمي شوند.

يادآوري2- بند 4-3-3 الزام نموده که اهداف OH&S با خط مشي OH&S سازگار باشند.

3-15- عملکرد OH&S

نتايج قابل اندازه گيري مديريت سازمان (بند 3-17) از ريسک هاي OH&S (بند 3-21).

يادآوري1- اندازه‌گيري عملکرد OH&S شامل اندازه‌گيري اثربخشي کنترل‌هاي سازمان نيز مي باشد.

يادآوري2- بر اساس مفاهيم سيستم هاي مديريت OH&S (بند 3-13) نتايج همچنين ميتوانند بر اساس خط مشي OH&S (بند 3-16)، اهداف OH&S (بند 3-14) و ساير الزامات عملکرد OH&S سازمان (بند 3-17) اندازه‌گيري شوند.

3-16- خط مشي  OH&S

مقاصد و جهت گيري کلي يک سازمان (بند 3-17) در رابطه با عملکرد OH&S (بند 3-15) که رسماً توسط مديريت رده بالا اعلام شده باشد.

يادآوري1- خط مشي OH&S چارچوبي براي اقدام و تعيين اهداف OH&S (بند 3-14) فراهم مي آورد.

يادآوري2- برگرفته از ISO 14001 : 2004 ، (بند 11-3)

3-17- سازمان

شرکت، شرکت سهامي، موسسه تجاري، مجتمع کاري، نهاد مسئول يا انستيتو، يا بخش يا ترکيبي از آنها، اعم از ثبت شده يا نشده، عمومي يا خصوصي که داراي وظايف و تشکيلات اداري خاص خود باشد.

يادآوري- در سازمان هايي که بيش از يک واحد عملياتي دارند هر کدام از واحدهاي عملياتي را مي توان يک سازمان تلقي کرد. (ISO 14001: 2004,3.16)

3-18- اقدام پيشگيرانه

اقدامي که براي از بين بردن علت يک عدم انطباق (بند 3-11) بالقوه يا ساير شرايط نامطلوب بالقوه انجام مي گيرد.

يادآوري1- ممکن است براي يک عدم انطباق بالقوه بيش از يک علت وجود داشته باشد.

يادآوري2- اقدام پيشگيرانه به منظور پيشگيري از وقوع انجام مي گيرد. در صورتيکه اقدام اصلاحي (بند 3-4 ) به منظور پيشگيري از وقوع مجدد انجام مي گيرد. (ISO 9000: 2005, 3,6,4)

3-19- روش اجرايي

طريقه مشخص شده اي براي اجراي يک فعاليت يا يک فرايند.

يادآوري- روش هاي اجرايي مي توانند مدون باشند يا نباشند. (ISO 9000:2005, 3.4.5)

3-20- سابقه

مدرکي (بند 3-5) که در آن نتايج به دست آمده ذکر مي شود يا شواهدي را دال بر انجام فعاليت‌ها فراهم مي‌آورد. (ISO 14001:2004,3.20)

3-21- ريسک

ترکيبي از احتمال وقوع يک واقعه خطرناک يا مواجهه(ها) با آن و شدت جراحت يا بيماري حرفه‌اي ( بند 3-8) که مي تواند به سبب آن رويداد يا مواجهه (ها) با آن واقعه به وجود آيد.

مثال هايي از ريسک

• كار با تجهيزات برقي

• بلند كردن بارسنگين

• كار روي داربست

• راه رفتن روي زمين لغزنده

3-22- ارزيابي ريسک

فرايند ارزشيابي ريسک(ها) (بند 3-21) ناشي از خطر(ها)، با در نظر گرفتن کفايت کنترل هاي موجود و تصميم گيري در اين مورد که آيا ريسک(ها) قابل قبول است يا خير.

3-23- محل کار

هر مکان فيزيکي که در آن فعاليت هاي مرتبط با کار تحت کنترل سازمان اجرا مي شوند.

يادآوري-   هنگام بررسي آنچه محل کار را تشکيل مي دهد، سازمان (بند 3-17) بايستي به اثرات OH&S روي کارکناني که به طور مثال سفر مي‌کنند يا در حال نقل مکان هستند. (مانند رانندگي، پرواز، سفر با قايق يا قطار)، کارکناني که در محل مشتري يا کارفرما و يا در منزل خود کار مي‌کنند توجه نمايد.

3-1- ريسک قابل قبول

ريسکي که به سطحي کاهش يافته باشد که با توجه به تعهدات قانوني و خط مشي ايمني و بهداشت حرفه اي ( بند 3-16) براي سازمان قابل پذيرش باشد.

3-2- مميزي

فرايندي نظام يافته، مستقل و مدون به منظور به دست آوردن شواهد مميزي و ارزيابي عيني آنها براي تعيين ميزاني که معيارهاي مميزي برآورده شوند. (ISO 9000:2005, 3.9.1 )

يادآوري 1- “مستقل” لزوما به معناي بيرون از سازمان نيست. در بسياري از موارد به ويژه در سازمان هاي کوچکتر، استقلال مي تواند از طريق نداشتن مسئوليت در فعاليت هايي که مورد مميزي قرار مي گيرند نشان داده شود.

يادآوري 2 – براي راهنمايي بيشتر در خصوص “شواهد مميزي” و  “معيارهاي مميزي” به  ؟؟؟ مراجعه نماييد.

3-3- بهبود مداوم

فرايند تکرار شونده ارتقاء سيستم مديريت OH&S (بند 3-13) به منظور دستيابي به بهبود در عملکرد کلي OH&S (بند 3-15) سازگار با خط مشي OH&S (بند 3-16) سازمان (بند 3- 17).

يادآوري – اين فرايند لازم نيست در تمام زمينه‌هاي فعاليت به طور همزمان صورت گيرد.

3-4- اقدام اصلاحي

اقدامي که براي از بين بردن علت يک عدم انطباق ( 3-11) يا ساير شرايط نامطلوب تشخيص داده شده انجام مي گيرد.

يادآوري 1– ممکن است براي يک عدم انطباق بيش از يک علت وجود داشته باشد.

يادآوري 2– اقدام اصلاحي به منظور پيشگيري از وقوع مجدد انجام مي‌گيرد، در صورتيکه اقدام پيشگيرانه (3-19) به منظور پيشگيري از وقوع مي‌باشد. (ISO 9000:2005 , 3,6,5)

3-5- مدرک

اطلاعات و رسانه پشتيبان آن.

يادآوري- رسانه ممکن است کاغذ، ديسک  رايانه‌اي مغناطيسي، الکترونيکي يا نوري، عکس يا نمونه اصلي يا ترکيبي از آنها باشد.

3-6- خطر

منبع، شرايط يا عمل داراي پتانسيل براي آسيب به صورت جراحت يا بيماري (بند3-8) براي افراد، يا ترکيبي از آنها.

3-7- شناسايي خطر

فرايند تشخيص وجود يک خطر (بند 3-6) و تعيين خصوصيات  آن.

مثال هايي از خطرات:

·                     الكتريسيته

·                     بار سنگين

·                     داربست

·                     زمين لغزنده

·                     تشعشعات راديو اكتيو

3-8- بيماري

وضعيت جسمي يا روحي نامطلوب قابل شناسايي ناشي و/ يا تشديد يافته از فعاليت کاري و/ يا شرايط مرتبط با کار.

3-9-‌‌ رويداد

واقعه (وقايع) مرتبط با کار که در آن جراحت يا بيماري (3-8) (صرف نظر از شدت آن) و يا مرگ رخ داده يا بتواند رخ دهد.

يادآوري1- يک حادثه رويدادي است که منجر به جراحت، بيماري يا مرگ شود.

يادآوري2- رويدادي را که در آن جراحت، بيماري يا مرگ رخ ندهد، مي‌توان “شبه حادثه”، “شبه تصادف”، “نزديک به برخورد” يا “اتفاق خطرناک” ناميد.

يادآوري3- موقعيت اضطراري ( بند 7-4-4 ) نوع خاصي از رويداد است.        

حادثهبر اساس مادة 60 قانون تامين اجتماعي چنين تعريف شده است: 

حادثة ناشيازكارعبارتاستازحادثه ايكهدر حينانجام وظيفهو به    سبب  آن،براي كارگر اتفاق مي افتد. مقصودازحينانجام وظيفه،تمامياوقاتي استكه كارگر دركارگاه،موسسات وابسته،ساختمان‌ها ومحوطةآن مشغول كار باشد يا به دستوركارفرمادر خارجاز محوطة كارگاه مامور انجامكاري ميشود. ضمناً تمام اوقات رفت وآمد بيمهشدهازمنزل بهكارگاهو بعكس جزء اين اوقات محسوب ميشود.

3-10- طرف  ذينفع

فرد يا گروهي داخل يا خارج محل کار (بند 3- 23) که علاقمند يا تحت تاثير به عملکرد OH&S  (بند 3-15) سازمان (بند 3- 17).

3-11- عدم انطباق

برآورده نشدن يک الزام (ISO 9000:2005, 3.6.2 ; ISO 14001:2004, 3.15 )

يادآوري- عدم انطباق مي تواند هر گونه انحراف از موارد ذيل باشد:

·                     استانداردهاي کاري، روال، روش هاي اجرايي، الزامات قانوني مرتبط و غيره

·                     الزامات سيستم مديريت OH&S (بند 3- 13).

3-12- ايمني و بهداشت حرفه اي (OH&S )

شرايط و عواملي که ايمني و بهداشت حرفه اي (OH&S) کارکنان، کارگران موقت، پرسنل پيماني، بازديدکنندگان و هر شخص ديگري در محيط کار (بند 3-23) را تحت تاثير قرار داده يا مي توانند تحت تاثير قرار دهند.

يادآوري- سازمان‌ها مي‌توانند تابع الزامات قانوني براي بهداشت و ايمني خارج از محل کار اصلي يا آنهايي که در معرض فعاليت‌هاي محل کار هستند، باشند.

3-13-  سيستم مديريت OH&S

بخشي از سيستم مديريت سازمان (بند 3-17) که به تکوين و استقرار خط مشي OH&S (بند 3-16) و مديريت ريسک‌هاي OH&S (بند 3-21) بپردازد.

يادآوري1- سيستم مديريت، مجموعه‌اي از عناصر سازمان مرتبط به هم جهت ايجاد خط مشي و اهداف و دستيابي به اين اهداف است.

يادآوري2- سيستم مديريت شامل ساختار سازماني، فعاليت هاي طرح ريزي (بطور مثال: ارزيابي ريسک و تعيين اهداف)، مسئوليت ها، روال، روش هاي اجرايي ( بند 3-19)، فرايندها و منابع است.

يادآوري3- برگرفته از ISO 14001: 2004 ، (بند 3-8 )

3-14- هدف  OH&S

مقصود  OH&S بر مبناي عملکرد OH&S (بند 3-15) که سازمان (بند 3-17)  خود را براي تحقق آن مقيد مي سازد.

يادآوري1- اهداف در صورت امکان مي بايستي کمي شوند.

يادآوري2- بند 4-3-3 الزام نموده که اهداف OH&S با خط مشي OH&S سازگار باشند.

3-15- عملکرد OH&S

نتايج قابل اندازه گيري مديريت سازمان (بند 3-17) از ريسک هاي OH&S (بند 3-21).

يادآوري1- اندازه‌گيري عملکرد OH&S شامل اندازه‌گيري اثربخشي کنترل‌هاي سازمان نيز مي باشد.

يادآوري2- بر اساس مفاهيم سيستم هاي مديريت OH&S (بند 3-13) نتايج همچنين ميتوانند بر اساس خط مشي OH&S (بند 3-16)، اهداف OH&S (بند 3-14) و ساير الزامات عملکرد OH&S سازمان (بند 3-17) اندازه‌گيري شوند.

3-16- خط مشي  OH&S

مقاصد و جهت گيري کلي يک سازمان (بند 3-17) در رابطه با عملکرد OH&S (بند 3-15) که رسماً توسط مديريت رده بالا اعلام شده باشد.

يادآوري1- خط مشي OH&S چارچوبي براي اقدام و تعيين اهداف OH&S (بند 3-14) فراهم مي آورد.

يادآوري2- برگرفته از ISO 14001 : 2004 ، (بند 11-3)

3-17- سازمان

شرکت، شرکت سهامي، موسسه تجاري، مجتمع کاري، نهاد مسئول يا انستيتو، يا بخش يا ترکيبي از آنها، اعم از ثبت شده يا نشده، عمومي يا خصوصي که داراي وظايف و تشکيلات اداري خاص خود باشد.

يادآوري- در سازمان هايي که بيش از يک واحد عملياتي دارند هر کدام از واحدهاي عملياتي را مي توان يک سازمان تلقي کرد. (ISO 14001: 2004,3.16)

3-18- اقدام پيشگيرانه

اقدامي که براي از بين بردن علت يک عدم انطباق (بند 3-11) بالقوه يا ساير شرايط نامطلوب بالقوه انجام مي گيرد.

يادآوري1- ممکن است براي يک عدم انطباق بالقوه بيش از يک علت وجود داشته باشد.

يادآوري2- اقدام پيشگيرانه به منظور پيشگيري از وقوع انجام مي گيرد. در صورتيکه اقدام اصلاحي (بند 3-4 ) به منظور پيشگيري از وقوع مجدد انجام مي گيرد. (ISO 9000: 2005, 3,6,4)

3-19- روش اجرايي

طريقه مشخص شده اي براي اجراي يک فعاليت يا يک فرايند.

يادآوري- روش هاي اجرايي مي توانند مدون باشند يا نباشند. (ISO 9000:2005, 3.4.5)

3-20- سابقه

مدرکي (بند 3-5) که در آن نتايج به دست آمده ذکر مي شود يا شواهدي را دال بر انجام فعاليت‌ها فراهم مي‌آورد. (ISO 14001:2004,3.20)

3-21- ريسک

ترکيبي از احتمال وقوع يک واقعه خطرناک يا مواجهه(ها) با آن و شدت جراحت يا بيماري حرفه‌اي ( بند 3-8) که مي تواند به سبب آن رويداد يا مواجهه (ها) با آن واقعه به وجود آيد.

·                     مثال هايي از ريسک

·                     كارباتجهيزات برقي

·                     بلند كردنبارسنگين

·                     كار رويداربست

·                     راهرفتن رويزمين لغزنده

3-22- ارزيابي ريسک

فرايند ارزشيابي ريسک(ها) (بند 3-21) ناشي از خطر(ها)، با در نظر گرفتن کفايت کنترل هاي موجود و تصميم گيري در اين مورد که آيا ريسک(ها) قابل قبول است يا خير.

3-23- محل کار

هر مکان فيزيکي که در آن فعاليت هاي مرتبط با کار تحت کنترل سازمان اجرا مي شوند.

يادآوري-   هنگام بررسي آنچه محل کار را تشکيل مي دهد، سازمان (بند 3-17) بايستي به اثرات OH&S روي کارکناني که به طور مثال سفر مي‌کنند يا در حال نقل مکان هستند. (مانند رانندگي، پرواز، سفر با قايق يا قطار)، کارکناني که در محل مشتري يا کارفرما و يا در منزل خود کار مي‌کنند توجه نمايد.